मागील भागात… चार वर्षांपूर्वी अरविंदने मेघनाला नकार दिला नव्हता, तर तिच्या आईने आणि भावाने परस्पर नकार कळवला होता, हे मेघनाला समजलं. आज अचानक भेटलेल्या अरविंदच्या मनात अजूनही तिच्यासाठी जागा आहे का, हा प्रश्न तिच्या मनात होता.
“मेघना, खरं सांगू? त्या वेळी तू मला नकार का दिलास, हे मला आजपर्यंत समजलं नव्हतं. तू तुझ्या कुटुंबाची जबाबदारी सांभाळतेस, याचाच मला अभिमान वाटला होता. पण तुझ्या मनात माझ्यासाठी जागाच नाही, असं समजून मी मागे हटलो.”
अरविंदचे शब्द ऐकून मेघनाचे डोळे भरून आले.
ज्या माणसाने तिच्या जबाबदाऱ्यांना समजून घेतलं होतं, त्याच्यापासून तिला दूर ठेवण्यासाठी तिच्याच घरच्यांनी खोटं बोललं होतं.
तिने त्याला सगळी हकीकत सांगितली.
दोघे जवळच्या एका कॉफी शॉपमध्ये बसले. सुरुवातीला इकडच्या-तिकडच्या गप्पा झाल्या, पण हळूहळू मेघनाच्या मनात साचलेलं दुःख बाहेर येऊ लागलं.
वडिलांचं आजारपण, त्यांचा मृत्यू, मंदारचे लाड, आईचा पक्षपात, स्वतःच्या लग्नासाठी सतत लावण्यात आलेली खीळ आणि संध्याच्या वाढत्या मागण्या…
सगळं सांगताना तिचा बांध फुटला.
“अरविंद, मी कुणाकडे काही मागितलं नाही. फक्त एकदा कुणीतरी माझाही विचार करावा, एवढीच अपेक्षा होती. पण या घरात माझी किंमत फक्त माझ्या पगारापुरतीच आहे!”
अरविंदने तिचं सगळं बोलणं शांतपणे ऐकून घेतलं.
“मेघना, तू खूप सहन केलं आहेस. पण एक गोष्ट लक्षात ठेव. जबाबदारी सांभाळणं आणि स्वतःचं आयुष्य संपवून टाकणं या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. तुझ्याही इच्छा आहेत, स्वप्नं आहेत. तुलाही सुखाने जगण्याचा अधिकार आहे.”
अनेक वर्षांनी मेघनाला कुणीतरी तिच्या मनाचा विचार करत होतं.
त्यानंतर काही ना काही कारणाने त्यांची भेट होऊ लागली. फोनवर बोलणंही सुरू झालं. अरविंद कधीही तिच्यावर दबाव टाकत नसे. तो तिचं ऐकून घ्यायचा, तिला समजून घ्यायचा.
आणि एके दिवशी त्याने तिला त्याच कॉफी शॉपमध्ये भेटायला बोलावलं.
मेघना तिथे पोहोचली, तेव्हा अरविंद तिची वाट पाहत बसला होता.
“मेघना, चार वर्षांपूर्वी जी संधी आपल्या हातातून निसटली होती, ती आज पुन्हा आपल्यासमोर आली आहे. माझं आयुष्य तुझ्याविना अपूर्ण आहे. तू माझ्याशी लग्न करशील का?”
मेघना स्तब्ध झाली.
तिच्या आयुष्यात पहिल्यांदाच कुणीतरी तिच्या भावनांना इतकं महत्त्व दिलं होतं.
तिने डोळे पुसले आणि आनंदाने होकार दिला.
—
त्या संध्याकाळी मेघना घरी परतली. आज तिने ठरवलं होतं की काहीही झालं तरी ती स्वतःच्या आयुष्याचा निर्णय स्वतः घेणार.
तिने डायनिंग टेबलवर चहाचा कप ठेवला आणि घरातल्या सगळ्यांना बोलावलं.
“आई, मंदार, संध्या… मला तुम्हाला एक महत्त्वाची गोष्ट सांगायची आहे.”
“आता काय नवीन?” संध्याने तोंड वाकडं करत विचारलं.
मेघनाने शांतपणे उत्तर दिलं.
“मी अरविंदशी लग्न करण्याचा निर्णय घेतला आहे. आम्ही दोघं लवकरच लग्न करणार आहोत.”
हे शब्द ऐकताच घरात जणू भूकंप झाला!
आईने छातीवर हात मारून रडायला सुरुवात केली.
“अगं पोरी! म्हातारपणी मला हे दिवस दाखवणार आहेस का? लोक काय म्हणतील? आम्हाला वाटतं तू नोकरीला जातेयस, पण तू बाहेर प्रेमप्रकरणं करत फिरतेस? चांगल्या घरातील मुलीने असं स्वतःच्या मनाने लग्न ठरवायचं असतं का?”
मेघना अवाक् होऊन आईकडे पाहत राहिली.
ज्या आईसाठी तिने स्वतःची असंख्य स्वप्नं बाजूला ठेवली होती, तीच आई आज तिच्या चारित्र्यावर संशय घेत होती.
मंदार तर संतापाने लालबुंद झाला.
“तू काय समजतेस स्वतःला? नोकरीला जातेयस म्हणून हवेत उडायला लागलीस का? आम्ही तुला बाहेर पडू देतो, याचा अर्थ असा नाही की तू स्वतःच्या मनाने वागशील! आमच्या तोंडाला काळं फासून स्वतःचा संसार थाटायचा विचार करतेयस? अजिबात होऊ देणार नाही हे लग्न!”
संध्याही मागे राहिली नाही.
“खरंच ताई, आम्हाला अडचणीत टाकून तू असा स्वार्थीपणा कसा करू शकतेस? घराचा खर्च कोण चालवणार? आमचं काय होईल, याची तुला काळजी नाही का?”
मेघना इतकी वर्षं हे सगळं ऐकत आली होती. पण आज मात्र तिच्या सहनशक्तीचा अंत झाला.
तिच्या डोळ्यांत राग होता आणि आवाजात अनेक वर्षांचा दाबलेला आक्रोश.
“बस! आता एक शब्दही ऐकून घेणार नाही मी!”
तिच्या आवाजाने तिघेही गप्प झाले.
“गेली पस्तीस वर्षं मी माझ्या आयुष्याचा कोळसा करून या घराच्या चुलीत घातला आहे. माझ्या शिक्षणाचा, माझ्या पगाराचा आणि माझ्या तरुणपणाचा गैरवापर केलात तुम्ही!
आई, मंदारच्या लाडापायी माझ्यावर अन्याय करताना तुला कधीच काही वाटलं नाही. माझं लग्न ठरवण्याऐवजी तू माझ्या प्रत्येक स्थळात खोटे दोष काढलेस. आणि आता मी माझ्या आयुष्याचा निर्णय घेतेय, तर तुला समाजाची भीती वाटतेय?
मंदार, तू स्वतःच्या मर्जीने लग्न करून संध्याला या घरात आणलंस, तेव्हा आईने मोठ्या मनाने तुम्हा दोघांना स्वीकारलं. मग मी माझ्या आयुष्याचा निर्णय घेतला, तर मी वाईट कशी?
आणि तू कोण मला माझ्या चारित्र्याचे धडे शिकवणारा? लहानपणापासून तुला जपलं, तुझ्या प्रत्येक चुकीवर पांघरूण घातलं. निदान त्याची जाणीव ठेवून तरी माझ्याशी बोलायला हवं होतंस!”
मंदार काही बोलणार, तेवढ्यात मेघना पुन्हा म्हणाली,
“मी बाहेर काही वाईट करत नाहीये. एका चांगल्या माणसाशी सन्मानाने संसार करायला चाललेय. मी आयुष्यभर तुमची जबाबदारी उचलली, पण त्याचा अर्थ असा नाही की माझ्या आयुष्यावर कायम तुमचाच हक्क आहे!”
घरात शांतता पसरली.
मेघनाला नेहमी दबून राहणारी, कुणाच्याही विरोधात न बोलणारी मुलगी समजणाऱ्या तिघांनाही आज तिचं हे रूप अनपेक्षित होतं.
पण आई आणि मंदार इतक्या सहजासहजी माघार घेणार नव्हते.
पुढचे काही दिवस घरात रोज भांडणं होऊ लागली.
“हे लग्न झालं तर या घराचे दरवाजे तुझ्यासाठी कायमचे बंद!” मंदारने धमकी दिली.
“मग बंद कर!” मेघना ठामपणे म्हणाली.
आईने रडून, विनवण्या करून आणि समाजाची भीती दाखवून तिला रोखण्याचा प्रयत्न केला.
पण आता मेघना मनाने ठरवून बसली होती.
तिने अरविंदला फोन केला आणि घरात घडलेलं सगळं सांगितलं.
अरविंदने तिला धीर दिला.
“मेघना, मी तुझ्यासोबत आहे. आपण घाईघाईने काही करणार नाही. पण तुझा निर्णय तुझा असेल. तुला सन्मानाने जगता यावं, एवढंच मला हवं आहे.”
ठरल्याप्रमाणे एका शनिवारी सकाळी मेघना आणि अरविंदने कायदेशीररीत्या कोर्ट मॅरेज केलं. मोजक्या मित्रांच्या साक्षीने आणि अरविंदच्या काही आप्तांच्या उपस्थितीत त्यांचा विवाह पार पडला.
मेघनाच्या अंगावर नवीन साडी नव्हती, पण तिच्या चेहऱ्यावर एक वेगळंच तेज होतं.
तिने आपली कागदपत्रं आणि काही कपडे एका बॅगेत भरले.
घरातून बाहेर पडण्याआधी ती क्षणभर थांबली.
याच घरासाठी तिने आयुष्य वेचलं होतं. याच घरातील माणसांसाठी स्वतःची स्वप्नं गाडली होती.
पण आज तिला समजलं होतं की नाती जपण्यासाठी स्वतःचं अस्तित्व गमावणं गरजेचं नसतं.
ती दारातून बाहेर पडू लागली, तेवढ्यात मागून आईचा आवाज आला.
“मेघना… थांब!”
मेघना थबकली.
आईच्या डोळ्यांत पाणी होतं. मंदार आणि संध्या तिच्याकडे रागाने पाहत उभे होते.
आईने पुढे येऊन तिचा हात पकडला आणि एकच प्रश्न विचारला…
“मेघना, जाण्याआधी मला एवढं तरी सांग… चार वर्षांपूर्वी अरविंदच्या स्थळाला नकार देण्यामागे तुझा भाऊ एकटाच होता, की त्यामध्ये माझाही सहभाग होता, हे तुला माहीत आहे का?”
मेघनाचा चेहरा गंभीर झाला.
कारण त्या प्रश्नाचं उत्तर तिला माहीत होतं…
पण आता आईला स्वतःच्या चुकीची जाणीव झाली होती, की मेघनाला थांबवण्यासाठी हा आणखी एक डाव होता?
क्रमशः…