रोहिणीचा स्वाभिमान – भाग १

शहाणे कुटुंबात सध्या आनंदाचे वारे वाहत होते. घरातील लहान मुलगा योगेशचे लग्न ठरले होते आणि संपूर्ण घरात एक वेगळाच उत्साह होता. घरात सनई-चौघड्यांचे सूर वाजायला अजून थोडे दिवस बाकी होते, पण तयारीची धामधूम महिन्याभरापासून सुरू झाली होती. या लगबगीत सर्वात जास्त कोणी आनंदात आणि उत्साहात असेल, तर ती होती रोहिणी—घरची थोरली सून.

रोहिणी स्वभावाने अत्यंत मनमिळाऊ, कष्टाळू आणि सगळ्यांना सांभाळून घेणारी होती. योगेश म्हणजे तिचा लाडका दिर. आपल्या दिराचे लग्न म्हणजे जणू तिच्या स्वतःच्या भावाचेच लग्न आहे, या भावनेने ती अहोरात्र राबत होती.

सकाळच्या कोवळ्या उन्हापासून ते रात्री उशिरापर्यंत रोहिणीची पावले थकत नव्हती. पण या उत्साहाच्या गर्दीत एका गोष्टीची खंत तिच्या मनात कुठेतरी घर करून होती, ती म्हणजे घरातील तिचे स्थान. सासूबाई कमलताई आणि नणंद काव्या यांच्यापुढे रोहिणीचे अस्तित्व जणू काही फक्त एका नोकरासारखे होते.

“रोहिणी! अगं ए रोहिणी, कुठे बसलीस? जरा चहा दे आम्हाला?” कमलताईंचा आवाज तिला लांबूनच ऐकू आला.

रोहिणी पटकन स्वतःच्या विचारातून बाहेर आली, हातातील आवरण्याचे काम अर्धवट सोडून ती स्वयंपाकघरात धावली. “येतेय सासूबाई, आणतेच चहा.”

योगेशच्या लग्नाची तयारी जसजशी जवळ येत होती, तसतसे घरातील चित्र अधिक स्पष्ट होत चालले होते. घरच्या साध्या-सुध्या कामाची, पाहुण्यांच्या आदरातिथ्याची आणि रोजच्या जेवणाखाण्याची संपूर्ण जबाबदारी सासूबाईंनी मुद्दाम रोहिणीच्या शिंद्यावर टाकली होती.

“घरची कामे करायला सूनच लागते. घरातली प्रतिष्ठा राखायची तर काम तर करावेच लागेल,” असे कमलताईंचे ठरलेले वाक्य होते.

पण जेव्हा प्रश्न खरेदीचा किंवा बाहेर जाण्याचा यायचा, तेव्हा मात्र रोहिणीला चक्क बाजूला सारले जाई. योगेशसाठी, नवरदेवासाठी आणि इतर सर्वांसाठी नवीन कपडे, दागिने आणि घरातील इतर साहित्याची खरेदी करण्यासाठी कमलताई आणि काव्या आवडीने बाहेर जायच्या. काव्या तर नुकतीच माहेरी आली होती. ती सासरी हुकूमशहासारखी वागत असे, आणि इथे माहेरीत आल्यावर तर तिचा तोरा आणखीनच वाढला होता.

मागच्याच महिन्यात योगेशच्या लग्नातील दागिन्यांची मोठी खरेदी करून सासूबाई आणि काव्या घरी परतल्या. नवीन सोन्याचे दागिने, भरजरी साड्या पाहून घरातील वातावरण चकाकले होते. रोहिणी उत्सुकतेने त्यांच्या जवळ गेली,

“दागिने जरा दाखवा ना सासूबाई, कसे आलेत पाहू तरी!”

पण त्यावर काव्याने तोंड वाकडे केले,

“अगं रोहिणी, तू नेहमी अशी कशाला प्रत्येक गोष्टीत नाक खुपसतेस? काय बघायचंय त्यात? आमच्या आवडीचे आहेत, आम्हाला आवडले बस! तू जाऊन बघ ना गॅसवर दूध उतू जातंय का ते.”

रोहिणीचे डोळे पाणावले. तिने आशेने सासूबाईंकडे पाहिले, पण कमलताईंनी उलट तिलाच झापले,

“काव्या काही चुकीचं बोलतेय का? घरात अजून कितीतरी कामे पडली आहेत आणि तुला सतत नुसते नवीन वस्तू पाहण्याचे कुतूहल असते. वेळ काय अन् तू वागतेस काय? जा तुझ्या कामाला लाग.”

आणि विशेष म्हणजे, दागिने रोहिणीला दाखवणे तर दूरच, सरळ आईच्या खोलीतील भक्कम लॉकरमध्ये कुलूप बंद करून ठेवली गेली. रोहिणीच्या मनाला वेदना झाली, पण ती काहीही म्हणाली नाही.

दिवस जात होते तसे रोहिणीची घुसमट अधिकच वाढत होती. लग्नाचे महत्त्वाचे निर्णय जसे की जेवणाचे मेनू, पाहुण्यांची राहण्याची व्यवस्था, गाड्यांची बूक करणे—याविषयी जेव्हा चर्चा चाले, तेव्हा रोहिणी तिथे असली तरी तिच्यासमोर जणू ती अस्तित्वातच नसावी अशी वागणूक दिली जाई. कधीकधी रोहिणीने स्वतःहून काही चांगला सल्ला दिलाच, समजा एखादी गोष्ट अशी न करता तशी केली तर बरी होईल असे सुचवले, तर कमलताई लगेच तिचा पाणउतारा करत असत.

“अगं बाई! जरा जास्तच सुचवायला लागलीस तू अलीकडे! तुला काय कळतंय या रीतिरिवाजांचं? आम्ही पिढ्या बघितल्या आहेत, तू कालची आलेली पोर आम्हाला शिकवणार का?” सासूबाईंचे हे बोचरे शब्द रोहिणीच्या कानात तसतत घुमायचे.

यात भर म्हणून काव्याचे लहान मूल दिवसभर रोहिणीच्याच मागे असे. काव्या स्वतः फॅशन करण्यात, सोशल मीडियावर रिल्स बनवण्यात आणि मैत्रिणींशी फोनवर गप्पा मारण्यात मग्न असे. तिचे बाळ रडायला लागले की, “रोहिणी, जरा सांभाळ ग ह्याला, डोकं खाऊन टाकलंय याने माझं!” असे म्हणून ती बाळाला सरळ रोहिणीच्या अंगावर ढकलून द्यायची.

घरातील इतर मंडळी, अगदी सासरेसुद्धा या सगळ्यात मूक दर्शक होते. कोणालाही कमलताई किंवा काव्यासमोर बोलण्याची हिंमत होत नव्हती. पण रोहिणीचा नवरा उमेश, जो एक शांत आणि समजूतदार तरुण होता, तो आपल्या बायकोवर होणारा हा अन्याय रोज पाहत होता. त्याला अनेकदा वाईट वाटे. त्याने आईला समजावण्याचा प्रयत्नही केला होता,

“आई, रोहिणीशी असं नको बोलत जाऊस. ती सुद्धा या घराची सून आहे, तिला सुद्धा विश्वासात घेऊन लग्नाची तयारी करायला हवी ना.”

पण त्यावर कमलताईंनी उमेशलाच गप्प केले होते,

“तू तुझ्या बायकोची वकिली करू नकोस! अन् बायकांच्या गोष्टीत नाक नको खुपसू. घरात काय होईल आणि काय नाही हे मी बघून घेईल!”

उमेश नाइिलाजाने गप्प बसला, पण त्याच्या मनात रोहिणीविषयीचा जिव्हाळा आणि या परिस्थितीबद्दलचा राग खदखदत होता.

अखेर तो उगवताच योगेशच्या लग्नाचा दिवस आला. सूर्य उगवल्यापासून घरात जणू तुफान आले होते. पाहुण्यांची वर्दळ, वाद्यांचा आवाज आणि धावपळ सुरू झाली होती. रोहिणी मात्र पहाटेपासून उठून चहापाण्यापासून ते पाहुण्यांच्या चपला सांभाळण्यापर्यंत सर्व कामात स्वतःला झोकून देऊन काम करत होती.

सकाळचे नऊ वाजले होते. लग्नाचे विधी जवळ येत होते. रोहिणीने विचार केला की, आता आपणही थोडे आवरून घ्यावे, नाहीतर नंतर वेळ मिळणार नाही. ती घाईघाईने स्वतःच्या खोलीत गेली आणि तिने लग्नात नेसायला घेतलेली साडी बाहेर काढली. ती तयार होऊ लागली तोंच बाहेरून कमलताईंचा मोठा आवाज आला.

क्रमशः

पुढील कथा इथे वाचा 👇

रोहिणीचा स्वाभिमान – भाग २ (अंतिम भाग)

Leave a Comment