देशमुखांच्या वाड्यात पार पडलेल्या सत्यनारायणाच्या पूजेनंतर त्याच्या आयुष्यात एक शांतता पसरली होती. आरोही आणि निशांत यांच्या नवीन संसाराची सुरुवात अत्यंत सुंदररीत्या झाली होती. निशांतच्या सहवासात आरोहीच्या मनातील भूतकाळातील कटू आठवणींचे मळभ हळूहळू दूर होत होते. फोटोग्राफीची प्रचंड आवड असलेला निशांत आपल्या कॅमेऱ्याच्या लेन्समधून आरोहीच्या चेहऱ्यावरचे प्रत्येक हसू अत्यंत प्रेमाने टिपत असे.
लग्नानंतर आरोही आणि निशांत त्यांच्या फ्लॅट वर राहायला गेले होते. निशांतची पूर्ण फॅमिली तालुक्याच्या ठिकाणी राहायची. तर निशांत या महानगरात फोटोग्राफी चे काम करायचा. फ्लॅट मधल्या एका रूमला त्याने स्टुडिओ बनवले होते.
अशातच एक दिवस आरोहिला कळले की नीलिमाताई बाथरूम मध्ये पाय घसरून पडल्या आहेत. तेव्हा निशांत सोबत ती त्यांना भेटायला गेली. त्यांच्या कमरेला प्लास्टर लागले होते आणि त्यांना तीन महिने बेडरेस्ट सांगितली होती. घरी वसंतरावांशिवाय कोणीच नव्हते. त्यामुळे आरोहीने निशांतला काही दिवस नीलिमा ताईंची काळजी घेण्यासाठी त्यांच्या घरी थांबायची इच्छा बोलून दाखवली. त्यावर निशांत आनंदाने तयार झाला. उलट काही दिवस आपण दोघेही इथेच राहू असे तो तिला म्हणाला. आता मात्र आरोहीला निशांतबद्दल अभिमान वाटत होता.
पण म्हणतात ना, माणसाचा भूतकाळ इतक्या सहजासहजी त्याचा पिच्छा सोडत नाही. आयुषच्या रूपाने जे वादळ एकदा शांत झाले होते, ते आता एका नव्या आणि अधिक भयानक रूपात पुन्हा परतीच्या वाटेवर होते.
घटना घडली त्या दिवशी दुपारी. वसंतराव घराबाहेर कुठल्यातरी कामासाठी गेले होते आणि नीलिमाताई देवपूजा करत होत्या. आरोही हॉलमध्ये बसून शाळेच्या काही वह्या तपासत होती, तर निशांत आपल्या स्टुडिओमध्ये काही फोटोंचे एडिटिंग करत होता.
तितक्यात आरोहीच्या मोबाईलवर एक आंतरराष्ट्रीय (International) नंबर झळकला. सुरुवातीला तिला वाटले कोणी क्लायंट असेल, पण जेव्हा तिने स्क्रीनवर नंबर पाहिला, तेव्हा तिची बोटं थरथरली. तो नंबर जर्मनीचा होता!
तिने जरा टेन्शन मध्येच कॉल रिसिव्ह केला आणि पलीकडून आवाज आला,
“हॅलो… आरोही…”
तो आवाज ओळखावा लागत नव्हता. तो आवाज होता आयुषचा!
आरोहीच्या अंगावर जणू काटा उभा राहिला. तिने राग आणि घृणा गिळत अत्यंत थंड आवाजात विचारले, “तू? तू कशासाठी फोन केलायस? आपला संबंध आणि विषय खूप आधी संपलाय आयुष!”
पलीकडून आयुषचा एक खवचट आणि उपरोधिक हसण्याचा आवाज आला,
“संबंध संपला असेल तुझ्यासाठी आरोही, पण माझ्यासाठी अजून बाकी आहे. मी जर्मनीमध्ये बसून सगळं काही ऐकतोय… काय गं, माझा घटस्फोट होताच तू त्या केशवरावांच्या पोराशी, त्या निशांतशी लग्न करून अगदी राणीसारखी देशमुखांच्या घरात पुन्हा एकदा हक्कानं राहू लागलीस ना? वाह! तुली हुशारी मानली पाहिजे!”
“तुझं लक्ष नेमकी कशावर आहे? माझ्या आयुष्यात काय चाललंय याने तुला काय फरक पडतो?” आरोहीचा आवाज संतापाने थरथरत होता.
“फरक पडतो ना गं!” आयुषचा स्वर आता अधिक कठोर झाला, “ती माझी संपत्ती होती, माझे आई-वडील होते, आणि माझे घर होते! तू माझ्या पाठीमागे माझ्याच घरात बस्तान मांडून बसलीस? आणि हो… एका गोष्टीची खबर देशाला द्यायला आलोय… मी लवकरच भारतात परत येतोय. आणि या वेळी मी एकटा येणार नाहीये, माझ्यासोबत माझे कायदेतज्ज्ञ (Lawyers) असतील. देशमुखांची ती हायवेवरील जमीन आणि फार्महाऊसवर माझा हक्क मी कायदेशीररीत्या परत मिळवणारच, आणि तुला तिथून हुडकून बाहेर काढल्याशिवाय मी शांत बसणार नाही!”
आरोहीचे डोळे संतापाने लाल झाले. ती खंबीरपणे म्हणाली, “ऐक आयुष, तुझी ती पोकळ धमकी तुझ्याकडेच ठेव! ज्या जमिनीला आणि नात्याला तू लाथ मारलीस, त्या जमिनीवर तुझा एकतर्फी अधिकार आता कधीच उरणार नाही. आणि माझ्या संसारात ढवळाढवळ करण्याचा प्रयत्न केलास, तर तुझी औकात तुला या भारतात आल्यावर चांगल्या प्रकारे समजेल!”
तिने न ऐकताच कॉल कट केला. पण तो कॉल कट झाल्यावर आरोहीच्या हातातील पेन थरथरत होते. जरी तिने आयुषला धाक दाखवला असला, तरी त्याच्या त्या कारस्थानामुळे तिच्या मनात एक धाकधूक सुरू झाली होती.
संध्याकाळी जेव्हा निशांत आणि वसंतराव घरी परतले, तेव्हा त्यांनी आरोहीच्या चेहऱ्यावरची ती अस्वस्थता दिसली. निशांतने चहाचा कप तिच्या हातात देत अत्यंत प्रेमाने विचारले,
“काय झालं आरोही? सकाळी तू बरी होतीस, आता अचानक चेहऱ्यावर एवढी चिंता का दिसतेय? काही त्रास होतोय का?”
आरोहीने स्वतःला सावरत त्या फोन कॉलबद्दल सगळं काही सत्य सांगून टाकले.
जेव्हा वसंतरावांनी हे ऐकले, तेव्हा त्यांचा संताप अनावर झाला. ते लालबुंद होत म्हणाले, “तो नालायक अजून सुधारला नाही! त्या दिवशी कोर्टात सगळं कागदोपत्री संपल्यानंतरही त्याची ती लुच्चेगिरी चालूच आहे? त्याला वाटलं असेल की तो आपल्याला घाबरवेल. पण काळजी करू नकोस आरोही, जोवर वसंतराव जिवंत आहे, तोवर त्याला आपल्या वाड्यावर किंवा जमिनीवर एक इंचही पाय ठेवू देणार नाही!”
निशांतने अत्यंत संयमाने वसंतरावांच्या खांद्यावर हात ठेवून त्यांना शांत केले आणि मग तो आरोहीच्या जवळ बसला. त्याने तिचे हात आपल्या हातात घेतले आणि अतिशय विश्वासाने म्हणाला,
“आरोही, भूतकाळात त्या माणसाने तुझा छळ केला, तुला फसवलं, ते सत्य आहे. पण आज तू एकटी नाहीयेस. तुझ्या पाठीशी मी उभा आहे, माझे वडील आहेत आणि हे आई-वडील आहेत. आयुषला कायदेशीर खेळ खेळायचा असेल, तर खेळू दे. आपल्याकडे सत्याचे पुरावे आहेत आणि कोर्टात खोट्या माणसाचा पराभव ठरलेला असतो. तू अजिबात घाबरू नकोस.”
निशांतच्या त्या आश्वासक आणि प्रेमाच्या स्पर्शाने आरोहीच्या मनातील अर्धे अधिक भय क्षणात नाहीसे झाले. तिला जाणवले की, देवाने जरी तिला आधी फसवणूक दिली असली, तरी आता तिला एक असा जोडीदार दिला आहे जो वादळातही ढाल बनून उभा राहू शकतो.
करेक्ट दोन आठवड्यांनंतर, आयुष पुण्यात आला. त्याच्यासोबत त्याचे दोन मोठे कॉर्पोरेट वकील (Lawyers) सुद्धा होते. त्याला पूर्ण आत्मविश्वास होता की, तो आपल्या वडिलांवर दबाव आणून आणि काही कागदपत्रांच्या जोरावर ती हायवेवरील जमीन आपल्या नावावर करवून घेईल आणि आरोहीला त्या घरातून मानहानी करून बाहेर काढेल.
एका सकाळी, जेव्हा वसंतराव हॉलमध्ये बसून वर्तमानपत्र वाचत होते, तेव्हा अचानक दारावर जोरदार बेल वाजली. नीलिमाताईंनी दरवाजा उघडला, तर समोर सूट-बूट घातलेला, अंगात परदेशी परफ्यूमचा घमघमाट असलेला आयुष आपल्या दोन्ही वकीलांना सोबत घेऊन अगदी दिमाखात उभा होता!
नीलिमाताईंना तो पाहताक्षणीच चक्कर आल्यासारखे झाले. त्यांनी थरथरत्या आवाजात म्हटले,
“तू… तू इथे पुन्हा कशाला आलास?”
“आई, असा म्हातारपणाचा आव आणू नकोस,” आयुष अत्यंत उद्धटपणे घरात प्रवेश करत म्हणाला, “मी माझा हक्क मागण्यासाठी आलो आहे. कुठे आहेत बाबा? आणि ती तुमची लाडकी सून… जिला आता तुम्ही मुलगी बनवलय ती आरोही? तिलाही बोलवा खाली!”
आयुषचा तो मोठा आवाज ऐकून आतून वसंतराव बाहेर आले. त्याच्या समोर ठामपणे आणि ताठ कण्याने उभे राहिले आणि गरजले,
“तुला या घरात पाय ठेवण्याची लाज कशी वाटली नाही रे आयुष? ज्या जमिनीला तू केव्हाच लाथ मारली होतीस, ज्या कुटुंबाशी तुझे सर्व संबंध कोर्टात संपले आहेत, त्या घरात तू कोणत्या अधिकाराने आलास?”
आयुष हसला आणि आपल्या वकीलाकडे बघून म्हणाला,
“बाबा, भावनिक होऊन चालत नाही. कायदेशीर कागदपत्रे बोलतात! माझ्या वकीलांनी ही कागदपत्रे तयार केली आहेत. ही ancestral जमीन माझ्या नावावर ट्रान्सफर करण्याचे कागदपत्र आहेत. त्यावर तुमची आणि आईची सही हवी आहे. जर तुम्ही स्वाक्षरी केली नाही, तर मी कोर्टातून तुमच्यावर कायदेशीर जप्तीची कारवाई करेन!”
त्याचे ते बोलणे ऐकून तिथले वातावरण सुन्न झाले. वकीलाने कागद पुढे केला.
तितक्यात, स्वयंपाकघरातून बाहेर आलेली आरोही अत्यंत शांतपणे पावले टाकत पुढे आली. तिच्या चेहऱ्यावर भीतीचा लवलेशही नव्हता. तिने आयुषच्या हातातून ते कागदपत्र घेतले, एक सरसरी नजर टाकली आणि खणखणीत आवाजात म्हणाली,
“कागदपत्रे खूप मोठी बनवली आहेत आयुष… पण ही सही मिळवण्यासाठी तुझा हा जन्म कमी पडेल!”
” खेड्यातून येऊन तू कायद्याचे धडे मला शिकवू नकोस! ही वडिलोपार्जित संपत्ती आहे, यावर माझा पहिला हक्क आहे.”आयुषने उपरोधाने हसत म्हटले,
तितक्यात तिथल्या दारात एका गाड्याचा ब्रेक लागण्याचा आवाज आला आणि निशांत तसेच एक म्हातारे प्रतिष्ठित वकील अडव्होकेट देशपांडे आत प्रवेश करते झाले. अडव्होकेट देशपांडे हे पुण्यातील अत्यंत नामांकित आणि ज्येष्ठ वकील होते, जे वसंतरावांचे जुने मित्र होते.
अडव्होकेट देशपांडे यांनी आपल्या चष्म्याची फ्रेम वर करत आयुषच्या वकीलाकडे पाहिले आणि अत्यंत शांत पण वजनदार आवाजात म्हटले,
“मिस्टर वकील साहेब, तुम्ही ज्या कागदपत्रांच्या जोरावर इथे अधिकार सांगायला आलात ना, ती कागदपत्रे कचऱ्याच्या डब्यात फेकण्यायोग्य आहेत!”
आयुष आणि त्याच्या वकीलाचा चेहरा एका सेकंदात पडला. आयुषचा वकील म्हणाला, “तुम्ही असे कसे बोलू शकता? हे कायदेशीर कागदपत्र…”
“थोडं ऐका,” अडव्होकेट देशपांडे मधोमध थांबवत म्हणाले, “दीड वर्षांपूर्वी जेव्हा तुमचा हा असीमित शहाणपणा असलेला क्लायंट (आयुष) जर्मनीला निघून गेला होता, आणि जेव्हा त्याने या मुलीला (आरोहीला) फसवून घटस्फोट घेतला होता, त्याच वेळी वसंतराव देशमुखांनी आपल्या वकिलामार्फत एक ‘दानपत्र आणि कायदेशीर हक्क त्याग’ (Gift Deed and Relinquishment Deed) चा अर्ज दाखल करून ही संपूर्ण जमीन आणि मालमत्ता पूर्णपणे एका कायदेशीर ट्रस्टच्या आणि नीलिमाताईंच्या नावावर कायदेशीररीत्या वर्ग करून घेतली आहे! आता या जमिनीवर किंवा वाड्यावर आयुष देशमुख नावाच्या कोणत्याही व्यक्तीचा एकतर्फी किंवा कायदेशीर हक्क उरलेला नाही!”
आयुषच्या पायाखालची जमीन खरोखरच सरकली. त्याने घाबरून आपल्या वकीलाकडे पाहिले. वकीलाने ती कागदपत्रे चाळली आणि त्याला समजले की ते आधीच कायदेशीर ट्रॅपमध्ये अडकले आहेत.
“बाबा… तुम्ही… तुम्ही माझ्यासोबत असं करू शकता?” आयुषचा आवाज आता थरथरू लागला होता.
वसंतरावांनी आपल्या डोळ्यांतले अश्रू लपवत अत्यंत कठोर आवाजात उत्तर दिले,
“तू आमच्यासोबत जे काही केलेस, ती फसवणूक होती बेटा! एका पित्याला आपल्या मुलावर असा दिवस आणावा लागेल हे मी स्वप्नातही पाहिले नव्हते. तू पैशासाठी, त्या परदेशी सुखासाठी तुझ्या पत्नीला, तुझ्या कुटुंबाला वाऱ्यावर सोडलेस. आज तुझी तीच महत्त्वाकांक्षा तुझा घात करून आली आहे. आता या घरात तुला किंवा तुझ्या या कागदपत्रांना कसलेही स्थान नाही.”
आयुषजवळ आता बोलायला एकही शब्द उरला नव्हता. त्याला समजले होते की त्याचा डाव पूर्णपणे उलटला आहे. सोसायटीतले काही लोक बाहेर जमून हा तमाशा पाहत होते. स्वतःच्याच कृत्यामुळे भर रस्त्यावर झालेली नाचक्की आणि कायदेशीर पराभवामुळे आयुष पूर्णपणे तुटला.
तो मान खाली घालून, आपल्या वकीलांना घेऊन तिथून अत्यंत अपमानास्पद स्थितीत बाहेर पडला. तो दिवस त्याच्या आयुष्यातील सर्वात मोठा पराभवाचा दिवस ठरला.
घरात शांतता पसरली. नीलिमाताईंनी धावत येऊन आरोहीला मिठी मारली. त्यांच्या डोळ्यांतून आनंदाचे अश्रू वाहत होते. त्या म्हणाले,
“आरोही बेटा, तू आज आमच्या कुटुंबाची खरी मान राखलास!”
निशांतने पुढे येऊन आरोहीचा हात आपल्या हातात घेतला. त्याच्या डोळ्यांत तिच्यासाठीचा अभिमान स्पष्ट दिसत होता. त्याने हसत म्हटले, “मी आधीच म्हटलं होतं ना आरोही, सत्याचा विजय नेहमी होतो.”
संध्याकाळ झाली. दिवा लागणीची वेळ झाली होती. देशमुखांच्या घरातील देवघरात लावलेल्या समईचा प्रकाश संपूर्ण वाड्यात पसरला होता. आता आयुषचे ते काळे सावट कायमचे निघून गेले होते.
आरोहीने देवघरासमोर उभे राहून विनासंकोच देवाचे आभार मानले. तिला समजले होते की, जीवन कितीही कठीण असले, तरी जर तु
मच्या पाठीशी खरेपणा आणि हक्काची माणसे असतील, तर जगातली कोणतीही ताकद तुम्हाला हरवू शकत नाही.
क्रमशः