घराण्याची इभ्रत की आत्मसन्मान? – भाग ३

 

घराची गेलेली इभ्रत सावरण्यासाठी आणि गावात तोंड उंचावून फिरण्यासाठी देशपांडे कुटुंबापुढे आता एकच प्रश्न होता—लवकरात लवकर कावेरीचे लग्न उरकून देणे! मोठी बहीण नयना पळून गेल्यामुळे गावात आधीच अनेक चर्चा झडत होत्या. अशामुळे चांगल्या घरातून कावेरीसाठी स्थळ येणे तसे कठीणच झाले होते. पण म्हणतात ना, नशिबाचे फेरे माणसाला कधी कुठल्या वळणावर आणून उभे करतील सांगता येत नाही. नेमकी याच हतबलतेच्या काळात एक असे स्थळ चालून आले, ज्याने कावेरीच्या संपूर्ण आयुष्याची दिशाच बदलून टाकायची होती.

 

ते स्थळ होते रणजितचे.

 

रणजित हा तालुक्यातील एका सधन आणि प्रतिष्ठित मानल्या जाणाऱ्या कुटुंबातील तरुण होता. घराकडे भरपूर संपत्ती, शेतीवाडी आणि मोठा वाडा होता. पण पैशाने श्रीमंत असलेल्या रणजितच्या पाठीशी एक मोठा काळा डाग होता—त्याला दारूचे अतिशय जड व्यसन होते. सतत मद्याच्या नशेत राहणे, दिवसभर मित्रांसोबत फिरणे आणि कसलीही जबाबदारी न घेणे यामुळे गावात त्याच्याबद्दल बरीच चर्चा होती. याच व्यसनामुळे त्याच्या वयाची बरीच वर्षे उलटूनही त्याचे लग्न जुळत नव्हते.

जेव्हा रणजितच्या घरच्यांना कावेरीबद्दल आणि तिच्या घरच्या परिस्थितीबद्दल समजले, तेव्हा त्यांना वाटले की देशपांडे कुटुंबीय सध्या दबावाखाली आहेत, त्यामुळे ते या लग्नाला नकार देणार नाहीत. रणजितच्या वडिलांनी स्वतःहून देशपांडे वाड्यात कावेरीसाठी मागणी घातली.

 

जेव्हा हा प्रस्ताव कावेरीच्या घरी आला, तेव्हा सुरुवातीला तिचे वडील आणि घरचे विचारत पडले. त्यांना रणजितच्या दारूच्या व्यसनाबद्दल आणि त्याच्या वाईट सवयींबद्दल सर्व काही ठाऊक होते. एका बाजूला लाडकी लेक आणि दुसऱ्या बाजूला मुलीचे आयुष्य अंधारात जाण्याची भीती, पण दुसऱ्या बाजूला समाजातील आपली गेलेली प्रतिष्ठा आणि इभ्रत वाचवण्याची तीव्र ओढ! शेवटी, पोटच्या लेकीच्या सुखापेक्षा समाजातील इभ्रत आणि लोकांचे बोलणे त्यांच्यासाठी जास्त महत्त्वाचे ठरले.

 

घरच्यांनी सगळे माहिती असूनही डोळे झाक करून रणजितसोबत कावेरीचे लग्न ठरवून टाकले. कावेरीला जेव्हा या निर्णयाबद्दल समजले, तेव्हा तिच्या पायाखालची जमीनच सरकली. तिने रडतकुदळत घरच्यांना विनंती केली, “बाबा, तो माणूस चांगला नाहीये, हे तुम्हालाही माहीत आहे ना? मग तुम्ही माझ्या आयुष्याचा असा सौदा का करत आहात?”

पण घरच्यांच्या कठोर निर्णयासमोर कावेरीचा प्रत्येक शब्द अश्रूंमध्ये विरघळून गेला. “आम्ही तुझ्या भल्याचाच विचार करतोय पोरी. नयनामुळे आपली आधीच खूप बदनामी झाली आहे. आता तू नकार दिलास तर आम्ही जगात तोंड दाखवण्याच्या लायकीचे उरणार नाही,”—आईचे हेच बोलणे तिच्या प्रत्येक प्रश्नावर कायमचा पडदा पाडणारे ठरले.

अखेर, नशिबाचे फेरे मुक्याने स्वीकारत कावेरीने हुंदके देत बोहल्यावर पावले ठेवली.

 

लग्नाच्या मंडपात लाल रंगाच्या रेशमी साडीत, अंगावर सोन्याचे दागिने घालून नटलेली कावेरी अतिशय नाजूक आणि सुंदर दिसत होती. पण तिच्या त्या सुंदर चेहऱ्यावर मात्र स्मशानशांतता पसरली होती. तिच्या बाजूला बसलेला रणजित वयाने तिच्यापेक्षा बराच मोठा होता आणि त्याच्या चेहऱ्यावर वळलेले दारूचे आणि व्यसनाचे लक्षण स्पष्टपणे दिसत होते. दोघेही जोडी म्हणून अजिबात शोभून दिसत नव्हते. पण त्या लग्नाने देशपांडे कुटुंबातील मंडळींचे जीव मात्र खाली पडले होते. त्यांना वाटले होते की एकदाची आपली जबाबदारी संपली आणि इभ्रत वाचली.

 

कावेरीनेही देवावर भार टाकून, आपल्या नशिबात कदाचित हेच लिहिले असेल असा विचार करत आपल्या नवीन संसाराची सुरुवात केली.

सुरुवातीचे काही दिवस ठीकठाक गेले. रणजितच्या श्रीमंत घरात कमतरता कशाचीच नव्हती. पण लवकरच कावेरीच्या त्या भाबड्या आशांवर विरजण पडले. लग्नाच्या काही दिवसानंतरच रणजितचे खरे रूप आणि त्याचे ते भयानक वास्तव कावेरीसमोर आले.

 

रोज संध्याकाळ झाली की रणजित मद्याच्या नशेत चूर होऊन घरी परतायचा. घरात पैसा कितीही असला, तरी त्या पैशामागे कोणतेही प्रेम, आदर किंवा आत्मिक ओलावा नव्हता. नशेत असताना रणजित कावेरीसोबत अत्यंत अपमानास्पद भाषेत बोलयचा, विनाकारण तिच्यावर चिडायचा आणि अनेकदा हातही उचलायचा. ज्या माणसाला स्वतःच्याच वर्तनाचे भान नव्हते, तो कावेरीला काय साथ देणार?

 

कावेरीने या सगळ्या नरकयातना सहन करत एके दिवशी आपल्या माहेरच्यांना फोन करून घडलेला सगळा प्रकार सांगण्याचा आणि मदतीची भीक मागण्याचा प्रयत्न केला. तिने रडत रडत आई-वडिलांना सांगितले, “आई, मला इथे खूप त्रास होतोय… रोजची दारू आणि मारहाण मी कशी सहन करू? मला एकदा भेटायला तरी या…”

 

पण पलीकडून मिळालेला प्रतिसाद अतिशय थंड आणि सुन्न करणारा होता. माहेरून तिला स्पष्ट शब्दांत सुनावण्यात आले, “गपगुमान सहन कर कावेरी! लग्न म्हटलं की नवऱ्याचे थोडेफार नखरे आणि त्रास सहन करावाच लागतो. शिवाय, रणजितरावांनी तुझ्याशी लग्न करून आपली गेलेली इभ्रत वाचवली आहे, हे विसरू नकोस. आता दिल्या घरी सुखी राहा आणि पुन्हा इकडे परतण्याचा विचार अजिबात करू नकोस!”

त्या क्षणी कावेरीला जाणीव झाली की, तिचे माहेरचे दरवाजे तिच्यासाठी कायमचे बंद झाले आहेत. आता या जगात ती पूर्णपणे एकटी पडली आहे. स्वतःच्या नशिबावर अश्रू गाण्याशिवाय तिच्या हातात काहीच उरले नव्हते.

 

तिने हार मानली नाही. तिने आपल्या परीने रणजितला सुधारण्याचे, त्याचे दारूचे व्यसन सोडवण्याचे अतोनात प्रयत्न केले. त्याच्या आवडीनिवडीची काळजी घेतली, त्याला प्रेमाने समजावून सांगण्याचा प्रयत्न केला. पण ज्या व्यसनाची मुळे इतकी खोलवर रुजली होती, ते व्यसन एवढ्या सहजासहजी सुटणारे नव्हते. रणजितने कावेरीच्या एकाही प्रयत्नाला कधीच सकारात्मक प्रतिसाद दिला नाही.

 

तिचे ते आयुष्य म्हणजे रोज मरणे आणि रोज जगणे असे झाले होते. एका अंधाऱ्या खोलीत घुसमटणाऱ्या एखाद्या पक्षासारखी कावेरी त्या संसारात दिवस ढकलत होती. तिला वाटले होते की तिचे आयुष्य असेच दुःखात आणि अपमानात संपून जाईल. पण म्हणतात ना, रात्रीचा अंधार कितीही गडद असला तरी सकाळी सूर्य उगवल्याशिवाय राहत नाही. कावेरीच्या त्या उद्ध्वस्त होत चाललेल्या आयुष्यात लवकरच एका नवीन आनंदाची चाहूल लागणार होती—जी तिचे संपूर्ण जग बदलून टाकणार होती.

 

क्रमशः

पुढील भाग इथे वाचा 👇

घराण्याची इभ्रत की आत्मसन्मान? – भाग ४

Leave a Comment