जगावेगळे नाते – भाग २

पण दिवस जाऊ लागले. महिना लोटला, दोन महिने झाले, आणि आता सहा महिन्यांचा काळ निघून गेला होता. या सहा महिन्यांत आयुषच्या वागण्यात मोठा बदल झाला होता. सुरुवातीला तो रोज रात्री न चुकता नवनवीन बहाने करून व्हिडिओ कॉल करायचा. पण हळूहळू तो कॉल दोन दिवसांतून एकदा, नंतर आठवड्यातून एकदा आणि शेवटी फक्त मेसेजवर आला. जेव्हा कधी आरोही त्याच्याशी व्हिसा किंवा जर्मनीला जाण्याच्या कागदपत्रांबद्दल विचारणा करायची, तेव्हा आयुष नेहमीच एकच उत्तर द्यायचा,

 

“अगं आरोही, तू समजून घेत का नाहीस? इथल्या ऑफिसमध्ये प्रोजेक्टची डेडलाइन फार कठीण चालू आहे. वरून इमिग्रेशनचे कायदे सध्या खूप कडक झाले आहेत. तुझी कागदपत्रे तयार करायला अजून किमान चार-पाच महिने तरी लागतील. तू तिथेच आई-वडिलांसोबत आनंदात राहा ना! इथे आल्यावर तू एकटी पडशील.”

 

आरोही अत्यंत समजूतदार असल्याने तिने कधीही आयुषशी हुज्जत घातली नाही. तिला वाटले, खरोखरच परदेशातील कामाचा ताण मोठा असेल. पण एका व्यक्तीच्या मनात मात्र या सगळ्याविषयी शंकेची पाल चुकचुकत होती—ते म्हणजे वसंतराव देशमुख!

 

वसंतराव हे निवृत्त वरिष्ठ सरकारी अधिकारी होते. त्यांची नजर अत्यंत तीक्ष्ण आणि पारखी होती. ते रोज पाहत होते की त्यांची सून किती आतुरतेने आपल्या नवऱ्याची वाट पाहत आहे, पण आयुष मात्र फोनवर बोलताना जास्तीत जास्त टाळाटाळ करत होता. इतकंच काय, पण जेव्हा नीलिमाताईंनी मुलाला विचारले की,

 

“बाळा, तुझ्या बायकोला तू कधी बोलावणार आहेस?” तेव्हा आयुषचा आवाज फोनवर अचानक कठोर व्हायचा आणि तो विषय बदलून टाकायचा.

 

वसंतरावांच्या मनात पाल चुकचुकली. काहीतरी गडबड आहे, हे त्यांना जाणवू लागले होते.

 

अशाच प्रकारे तब्बल दहा महिने उलटून गेले. लग्नाला एक वर्ष पूर्ण होत आले तरी आयुष एकदाही भारतात आला नव्हता. आरोही आता आतून थोडी तुटली होती, पण ती ती भावना चेहऱ्यावर येऊ देत नव्हती. ती शाळेत मुलांना शिकवण्यात आणि सासू-सासऱ्यांच्या सेवेत स्वतःला गुंतवून ठेवत होती.

 

अखेर, लग्नानंतर बरोबर दहा महिन्यांनी आयुष अचानक कुठलीही पूर्वकल्पना न देता एका रात्री उशिरा पुण्यात घरी परतला.

घरात एकच आनंद झाला. नीलिमाताईंनी आनंदाने त्याचे ओवाळून स्वागत केले. आरोहीच्या चेहऱ्यावर तर आनंद ओसंडून वाहत होता. तिला वाटले, आता आपला परदेशी असलेला संसार खऱ्या अर्थाने सुरू होईल. आयुषने काही दिवस सर्वांसोबत खूप छान आनंदात घालवले. तो प्रत्येकाशी हसतमुख वागत होता, बाहेर फिरायला नेणे, गोडधोड खाणे हे सगळे सुरळीत चालले होते. पण हा आनंद फार काळ टिकणारा नव्हता.

 

एक दिवस सकाळी नऊच्या सुमारास, वसंतराव आपल्या स्टडी रूममध्ये वर्तमानपत्र वाचत बसले होते. बाहेर अंगणात कडक ऊन पडले होते. त्याच वेळी आयुष हातात कॉफीचे दोन मोठे मग घेऊन स्टडी रूममध्ये आला. त्याने एक मग वसंतरावांसमोर ठेवला आणि तो स्वतः समोरच्या खुर्चीवर बसला.

 

त्याच्या चेहऱ्यावर एक अजीब प्रकारची गंभीर मुद्रा होती, जी वसंतरावांच्या चोख आणि अनुभवी नजरेतून सुटली नाही.

 

“गुड मॉर्निंग बाबा,” आयुषने चहाचा घोट घेत विषय काढला.

 

“गुड मॉर्निंग चिरंजीव,” वसंतरावांनी चष्मा वर करत विचारले, “आज काय विशेष? बायकोसोबत रूममध्ये कॉफी पिण्याऐवजी थेट वडिलांच्या स्टडी रूममध्ये कशी काय पावले वळली तुझी?”

 

आयुषने थोडासा घसा खाकरला, आजूबाजूला पाहिले आणि तो म्हणाला, “बाबा, मला तुमच्याशी एका अत्यंत महत्त्वाच्या विषयावर बोलायचं आहे. माझ्या डोक्यात बऱ्याच दिवसांपासून एक मोठा प्लॅन सुरू आहे.”

 

“कसला प्लॅन?” वसंतरावांनी उत्सुकतेने विचारले.

 

“बाबा, मला जर्मनीमध्ये माझा स्वतःचा एक मोठा टेक स्टार्ट-अप सुरू करायचा आहे. तिथे मला एका पार्टनरसोबत मिळून कंपनी रजिस्टर करायची आहे. पण प्रॉब्लेम हा आहे की त्यासाठी मला सुरुवातीला प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर भांडवलाची (Capital) गरज आहे. माझ्याकडे सध्या एवढी रोख रक्कम नाहीये.”

 

वसंतरावांच्या भुवया किंचित संकोचल्या, “अरे वा, व्यवसाय करायचा विचार चांगला आहे. पण त्यासाठी बँकेचे लोन वगैरे पर्याय असतात ना? किंवा तुझी कंपनी तुला फंड करते का बघ.”

 

“नाही बाबा, बँक लोनला वेळ लागतो आणि इंटरेस्ट रेट्स खूप जास्त आहेत. पण आपल्याकडे एक सोपा मार्ग आहे,” आयुष चेहऱ्यावर एक हसू आणत म्हणाला.

 

“कोणता मार्ग?”

 

“आपली ती हायवेवरची जुनी शेती आणि त्यावरचे आपले ते मोठे फार्महाऊस! आठवतंय ना? आता पुण्याच्या विस्तारीकरणामुळे त्या जमिनीला सोन्याचा भाव आला आहे. माझ्या एका मित्राने तिथे एक ग्राहक बघून ठेवलाय जो एका झटक्यात ती जमीन आणि फार्महाऊस मला ताबडतोब खरेदी करायला तयार आहे. त्यातून मिळणाऱ्या पैशातून मी माझा जर्मनीतील व्यवसाय सहज उभा करू शकतो!”

 

हे ऐकून वसंतरावांच्या हातातील वर्तमानपत्र जणू थरथरले. त्यांच्या डोळ्यांत आग्नेय कटाक्ष तरळला. त्यांनी कडक आवाजात विचारले, “तू काय म्हणालास? आपली ancestral शेती आणि ते फार्महाऊस विकायचे? तुला वेड बिड लागलंय का रे आयुष?”

 

“त्यात वेड कशाचंय बाबा?” आयुष अत्यंत सहजपणे म्हणाला, “ती शेती पडून आहे, त्यातून काय फारसे उत्पन्न मिळते? आणि ते फार्महाऊस म्हातारपणी तुम्ही दोघे कधीतरी महिना-दोन महिन्यांनी जाऊन राहता एवढेच ना! पण आज त्या जमिनीच्या पैशांमुळे माझे परदेशातले आयुष्य आणि करिअर सेट होणार आहे. विचार करा, मी किती मोठी भरारी घेईन!”

 

वसंतरावांनी राग गिळत स्वतःवर ताबा ठेवला आणि ते कडक शब्दांत म्हणाले,

 

“ऐक आयुष, ती शेती म्हणजे आमच्या आयुष्याची पुण्याई आहे! तुझ्या आजोबांनी रक्ताचे पाणी करून ती जमीन जपली आहे. आणि राहिला प्रश्न त्या फार्महाऊसचा… तर तुझ्या आईने तिच्या स्वप्नानुसार ते घर स्वतःच्या हाताने सजवले आहे. आमचं म्हातारपण सुखात जावं, कुणावर अवलंबून राहावे लागू नये म्हणूनच आम्ही ती जागा ठेवली आहे.

 

आजारपणाचा खर्च, औषधपाणी याच उत्पन्नावर चालतं आमचं. ती जमीन विकायचा विचार तू स्वप्नातही कसा काय करू शकतोस?”

आयुषचे चेहरे पडले. तो थोडा चिडून म्हणाला, “बाबा, तुम्ही एवढे संकुचित का विचार करताय? मी आहे ना! मी तुम्हाला दरमहा हवं तेवढं पेन्शनपेक्षा कैकपटीने जास्त पाठवत राहीन. आणि राहिला प्रश्न आईचा… तर आईची काळजी घेण्यासाठी घरात आरोही आहेच ना! म्हणूनच तर मी तिच्याशी लग्न केलं होतं!”

 

वसंतरावांच्या काळजाचा ठोका चुकला. त्यांनी तीव्र संतापाने विचारले, “तुझे म्हणणे काय आहे? तू आरोहीशी लग्न नेमके कशासाठी केले होतेस?”

 

आयुष आता पूर्णपणे आपल्या खऱ्या रूपात आला होता. त्याच्या चेहऱ्यावरची ती वरवरची गोड गोड हास्य गायब झाले होते आणि त्याच्या डोळ्यात एक स्वार्थीपणा स्पष्ट दिसत होता. तो खुर्चीवरून थोडा पुढे झुकला आणि म्हणाला,

 

“स्पष्टच सांगतो बाबा! मला लग्न कधीच करायचे नव्हते. मला जर्मनीतील माझे करिअर, माझी स्वतंत्र लाइफस्टाइल आणि माझी मज्जा महत्त्वाची होती. पण मला माहीत होते की भारतात तुम्ही दोघे म्हातारे म्हातारी एकटे आहात. तुम्हाला सांभाळायला, औषधपाणी द्यायला घरात कुणीतरी हवे होते. म्हणून मी विचार केला की एखादी साधी, खेड्यातली, गावकडची साधीसुधी मुलगी आणली, जी तुमच्या घरी चुपचाप राहील, तुमची सेवा करेल आणि माझ्या मागे घरची कुठਲੀही कटकट किंवा टेन्शन उरणार नाही!”

 

वसंतरावांना आपल्या कानांवर विश्वास बसत नव्हता. ज्या मुलाला त्यांनी कधी प्रेमाशिवाय दुसरी कोणतीही भाषा शिकवली नाही, तो आज त्यांच्याच आणि एका निर्दोष मुलीच्या आयुष्याशी असा खेळ खेळल्याचे सांगत होता.

 

“म्हणजे तू आरोहीला जर्मनीला नेणारच नव्हतास?” वसंतरावांचा आवाज थरथरत होता.

 

“कसा नेणार बाबा? मी तिथे एका युरोपियन मैत्रिणीसोबत लिव्ह-इन मध्ये राहतो! तिच्यावर माझं प्रेम आहे अन् मला फक्त तिच्यासोबत हे. मला आरोहीसोबत कसलाही संसार करायचाच नव्हता! ती फक्त माझ्या आई-वडिलांची काळजी घेण्यासाठी नेमलेली एक विनावेतन किंवा कमी खर्चाची केअरटेकर होती, समजलात?” आयुष अत्यंत निर्लज्जपणे बोलून गेला.

 

पण आयुषला हे ठाऊक नव्हते की, तो हे सगळे बोलत असताना स्टडी रूमच्या उघड्या दाराजवळ एका सावलीने हे सर्व ऐकले होते.

आरोही तिथेच उभी होती. तिच्या हातात चहाचा दुसरा ट्रे होता, जो आता तिच्या थरथरत्या हातातून खाली सटकला आणि जमिनीवर फुटला. चहाचे सांडलेले थेंब तिच्या पायाशी पसरले, पण तिच्या अंगातील त्राण जणू नाहीसा झाला होता. ती एखाद्या निर्जीव पुतळ्यासारखी तिथेच जमिनीवर कोसळली.

 

त्या आवाजाने वसंतराव आणि आयुष दोघेही झटकन उभे राहिले. वसंतरावांनी दरवाजाकडे पाहिले, तिथे आरोही बसली होती. तिचे डोळे कोरडे होते, पण तिच्या त्या सुन्न चेहऱ्यावरील वेदना पाहून वसंतरावांचे काळीज पिळवटून निघाले.

 

त्याच क्षणी, आवाजाची चाहूल लागून नीलिमाताईही धावत तिथे आल्या. त्यांनी जमिनीवर बसलेल्या सुनेला पाहिले आणि विचारले,

 

“काय झालंय आरोही? काय झालं पोरी?”

 

वसंतरावांनी संतापाच्या भरात आयुषला स्वतःपासून दूर लोटले आणि त्याच्या गालावर सणसणीत चपराक लगावली! एक मोठा आवाज स्टडी रूममध्ये दुमदुमला.

 

“नालायक… नीच प्रवृत्तीच्या मुला!” वसंतरावांचा गळा दाटून आला होता, “तू एका निष्पाप मुलीचे आयुष्य उद्ध्वस्त केले आहेस! स्वतःच्या स्वार्थासाठी तू तिला फसवलेस? आणि आमच्या डोळ्यात धूळ फेकून तू निश्चिंत राहत आहेस!”

 

पण आयुषला कसलाही पश्चाताप नव्हता. तो गालावर हात ठेवून म्हणाला, “बाबा, तुम्हाला एवढा राग का आलाय? मी कोणता गुन्हा केलाय? मी कोणता खून केलाय का? आपल्या आई-वडिलांची काळजी घेण्यासाठी मी एका मुलीशी लग्न केले, यात चुकीचे काय आहे? ती खेड्यातली मुलगी आहे, तिला भारतात एवढे मोठे सुख कुठे मिळणार होते? ती इथे मजेत खाईल-पिईल आणि राहील!”

 

तो वाक्य पूर्ण करतो न करतो तोच, जमिनीवर बसलेली आरोही हळूहळू उभी राहिली. तिच्या चेहऱ्यावर आता अश्रू नव्हते, तर एक आत्मसन्मानाची ज्वाला स्पष्ट दिसत होती. तिने आयुषच्या डोळ्यात डोळे घालून पाहिले आणि आयुषच्या हाताला बाजूला सारत अत्यंत दणकट, खणखणीत आवाजात विचारले,

 

“तू मला काय समजत होतास आयुष? एक विकतची नोकराणी? एका खेड्यातली मुलगी आहे म्हणून तू माझ्या स्वाभिमानाचा असा बाजार मांडशील असे तुला वाटले होते का?”

 

आयुष थोडा बावरून म्हणाला, “आरोही, बघ, तू उगाच जास्त इमोशनल होऊ नकोस. वास्तव स्वीकार…”

क्रमशः

जगावेगळे नाते – भाग ३

 

Leave a Comment